พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๙ - ผลสมาบัติวิถี
ผลสมาบัติวิถี หมายถึงวิถีจิตที่เข้าถึงอริยผล มีพระนิพพานเป็นอารมณ์ นับเป็นโลกุตตรสมาบัติ คือ ท่านผู้เจริญวิปัสสนาภาวนาจนบรรลุมรรคผลเป็นพระอริยบุคคลแล้ว เมื่อประสงค์จะทำจิตให้เข้าอยู่ในอารมณ์พระนิพพาน เพื่อเสวยวิมุตติสุข อันเป็นความสุขที่เกิดจากการหลุดพ้นจากกิเลส ซึ่งตนได้ประจักษ์แล้วในปัจจุบันชาตินี้ ก็สามารถเข้าผลสมาบัติเสวยผลแห่งความสุขอันเกิดจากความหลุดพ้นได้ตามปรารถนาซึ่งถือว่าเป็นการเสวยผลแห่งพระนิพพานในปัจจุบันชาติ การเข้าผลสมาบัตินี้ จะฝึกหัดให้เกิดความชำนาญเป็นวสีเหมือนอย่างการเข้าฌานสมาบัติไม่ได้ เพราะมรรคเกิดได้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น แต่ผลจิตนั้นเกิดขึ้นได้เรื่อย ๆ อาศัยปัจจเวกขณวสี มีการพิจารณาพระนิพพานเป็นอารมณ์บ่อย ๆ
ผลสมาบัติวิถีนี้ ไม่มีบริกรรมและอุปจาร แต่มีอนุโลมเกิดขึ้น ๔ ครั้ง (๔ ขณะ) สำหรับ ทันธาภิญญาบุคคล แต่สำหรับขิปปาภิญญาบุคคล มีอนุโลมเกิดขึ้นได้ ๓ ครั้ง เมื่ออนุโลมจิต (อนุโลมชวนจิต) ดวงสุดท้ายดับลง ผลจิตก็ปรากฏขึ้นติดต่อกันเป็นจำนวนมากตามเวลาที่ได้อธิษฐานไว้ เมื่อครบกำหนดเวลาที่ได้อธิษฐานไว้แล้ว ผลจิตก็ไม่เกิดขึ้น แต่ภวังคจิตจะเกิดขึ้นแทนจึงเป็นการออกจากผลสมาบัติ คือสิ้นสุดผลสมาบัติวิถี