พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๖ - พระอนาคามี

คือ พระอริยบุคคล ที่จะไม่ต้องกลับมาปฏิสนธิในมนุษย์ภูมิอีก จะปฏิสนธิในพรหมภูมิแล้วจะสำเร็จพระอรหัตตผล แล้วเข้าสู่ปรินิพพาน มี ๕ ประเภท คือ
๑. อันตราปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานในระหว่าง คือ เกิดในสุทธาวาสภพใดภพหนึ่ง แล้วอายุยังไม่ถึงกึ่ง ก็ปรินิพพาน โดยกิเลสปรินิพพาน
๒. อุปหัจจปรินิพพายี ผู้จวนจะถึงจึงปรินิพพาน คือ อายุพ้นกึ่งแล้ว จวนจะถึงสิ้นอายุจึงปรินิพพาน
๓. อสังขารปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้แรงชักจูง คือ ปรินิพพาน ไม่ต้องใช้ความเพียรนัก
๔. สสังขารปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานโดยใช้แรงชักจูง คือ ปรินิพพาน โดยต้องใช้ความเพียรมาก
๕. อุทธังโสโต อกนิฏฐคามี ผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่อกนิฏฐภพ คือ เกิดในสุทธาวาสภพใดภพหนึ่ง แล้วก็ตามจะเกิดเลื่อนต่อขึ้นไปจนถึงอกนิฏฐภพแล้วจึงปรินิพพาน
เกณฑ์แบ่ง ได้แก่ความต่างแห่งอินทรีย์ มีศรัทธาเป็นต้น ที่ยิ่งหย่อนกว่ากัน