พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๔ - อกุศลวิบากจิต
อกุศลวิบากจิต เป็นจิตที่เป็นผลของอกุศลกรรมที่กระทำไว้ในอดีต มี ๗ ดวง คือ
๑. อุเปกฺขาสหคตํ อกุศลวิปากํ จกฺขุวิญฺาณ
จิตที่เกิดขึ้นทางตาที่ได้เห็นรูปไม่ดี โดยรู้สึกเฉย ๆ (จักขุวิญญาณจิต)
๒. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ โสตวิญฺาณํ
จิตที่เกิดขึ้นทางหูที่ได้ยินเสียงไม่ดี โดยรู้สึกเฉยๆ (โสตวิญญาณจิต)
๓. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ ฆานวิญฺาณํ
จิตที่เกิดขึ้นทางจมูกที่ได้กลิ่นไม่ดี โดยรู้สึกเฉยๆ (ฆานวิญญาณจิต)
๔. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ ชิวฺหาวิญฺาณํ
จิตที่เกิดขึ้นทางลิ้นที่ได้ลิ้มรสไม่ดี โดยรู้สึกเฉย ๆ (ชิวหาวิญญาณจิต)
๕. ทุกฺขสหคตํ อกุสลวิปากํ กายวิญฺาณํ
จิตที่เกิดขึ้นทางกายที่ได้กระทบสิ่งไม่ดี โดยรู้สึกเป็นทุกข์ (กายวิญญาณจิต)
๖. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ สมฺปฏิจฺฉนฺนํ
จิตที่เกิดขึ้นโดยรับอารมณ์ทั้ง ๕ ที่ไม่ดีนั้น โดยรู้สึกเฉย ๆ (สัมปฏิจฉันนจิต)
๗. อุเปกฺขาสหคตํ อกุสลวิปากํ สนฺตีรณํ
จิตที่เกิดขึ้นพิจารณาอารมณ์ทั้ง ๕ ที่ไม่ดีนั้น โดยรู้สึกเฉยๆ (สันตีรณจิต)
ตามหลักพระพุทธศาสนาถือว่า กรรมดี (กุศลกรรม) และกรรมชั่ว (อกุศลกรรม) ที่ทำไว้ในอดีตนั้นไม่ได้สูญหายไปไหน แต่จิตของเราเป็นผู้รับเก็บสั่งสมไว้ จะคอยโอกาสสนองให้ได้รับผลตามกำลังของกรรมนั้น ๆ ถ้าเป็นผลของอกุศลกรรม จิตที่เกิดขึ้นเสวยผลของอกุศลกรรมนั้น โดยการได้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รู้รส ถูกต้องสัมผัส รับอารมณ์และพิจารณาอารมณ์ที่ไม่ดีต่าง ๆ รวมทั้งหมด ๗ ดวงนี้ เรียกว่า “อกุศลวิบากจิต”