พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๑๓ - รูปสังคหวิภาค

รูป คือ ธรรมชาติที่แตกดับหรือเสื่อมสลายไป ดังคำวิเคราะห์ว่า รุปฺปตีติ รูปํ สีตุณฺหาทิวิโรธิปจฺจเยหิ วิการมาปชฺชติ อาปาทิยตีติ วา อตฺโถฯ แปลว่า ธรรมชาติ ที่เปลี่ยนแปร (สลาย) คือ ถึงความวิการด้วยปัจจัยที่ตรงข้ามมี เย็น ร้อน เป็นต้น หรืออันปัจจัยเหล่านั้นทำให้ถึงวิการ
รูปมีลักขณาทิจตุกะ คือ
๑. รุปฺปนลกฺขณํ
มีการสลายแปรปรวนเป็นลักษณะ
๒. วิกิรณรสํ
มีการแยกออกจากกันได้เป็นกิจ
๓. อพฺยากตปจฺจุปฏฺานํ
มีความเป็นอัพยากตธรรม เป็นอาการปรากฏ
๔. วิญฺาณปทฏฺานํ
มีวิญญาณเป็นเหตุใกล้ให้เกิด
รูปแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๒ คือ
๑. มหาภูตรูป ๔ อุปาทายรูป ๒๔ - ๒๘
๒. นิปผันนรูป ๑๘ อนิปผันนรูป ๑๐

๑. มหาภูตรูป ๔

 

 

 

 

๒. อุปาทายรูป ๒๔

 

๑. มหาภูตรูป
๒. ปสาทรูป
๓.โคจรรูป
๔. ภาวรูป
๕. หทัยรูป
๖. ชีวิตรูป  
๗. อาหารรูป
๘. ปริจเฉทรูป
๙. วิญญัติรูป
๑๐. วิการรูป
๑๑. ลักขณรูป