พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๑๓ - ภาวรูป ๒

ภาวรูป เป็นรูปที่แสดงความเป็นหญิงหรือชาย ให้รู้ได้ด้วยใจ โดยอาศัยรูปร่างสัณฐาน, เพศ, นิมิต, นิสัย, กิริยาอาการ มี ๒ คือ
(๑) อิตถีภาวรูป รูปที่แสดงความเป็นหญิง เกิดจากกรรมเป็นสมุฏฐานแผ่ซ่านอยู่ทั่วร่างกาย
(๒) ปุริสภาวรูป รูปที่แสดงความเป็นชายให้ปรากฏ มีคติเช่นเดียวกับอิตถีภาวรูป
ภาวรูปตั้งขึ้นในปฏิสนธิกาล ทรวดทรง นิมิต นิสัย กิริยาอาการตั้งขึ้นในปวัตติกาล
ลิงฺคํ หตฺถาทิสณฺานํ นิมิตฺตํ มิหิตาทิกํ
กุตฺตํ สุปฺปาทินา กีฬาอากปฺโป คมนาทิกนฺติ
ทรวดทรงของอวัยวะมีมือเป็นต้น ชื่อว่า เพศ อาการยิ้มหัวเป็นต้นชื่อว่านิมิต การเล่นด้วยกระด้งเป็นต้น ชื่อว่ากุตตะ กิริยามีการเดินเป็นต้น ชื่อว่าอากัปปะ

อภิ.วินี ๑๙๔
อภิ.วินีแปล ๒๗๔