พระอภิธรรมปิฎก
บทที่ ๑๐ - วิถีมุตติสังคหวิภาค
บทที่ ๙ เป็นการแสดงจิตในวิถีหรือการทำงานของจิตในชีวิต ปัจจุบันหรือในแต่ละขณะของชีวิตประจำวัน บทที่ ๑๐ นี้เรียกว่า วิถีมุตตสังคหวิภาค แปลว่าการรวบรวมสงเคราะห์และจำแนกวิเคราะห์จิตที่พ้นจากวิถี หรือที่เรียกทั่วไปว่า ชีวิตหลังความตาย
หัวข้อธรรมในหมวดนี้ ท่านแบ่ง ๔ จตุกกะ แปลว่า หมวดละ ๔ ในอภิธรรมมัตถสังคหะ ท่านแบ่งเป็น ๔ คือ ภูมิจตุกกะ ปฏิสนธิจตุกกะ กัมมจตุกกะ และ มรณุปัติจตุกกะในบทนี้จะอธิบาย ตามแนวอภิธัมมัตถสังคหะ เช่นกัน แต่จะสลับหัวข้อ โดยยกเอาปฏิสนธิเป็นที่ ๑ โดยพิจารณาศึกษาถึงจิตที่จะปรากฏก่อน ส่วนภพภูมิที่สัตว์เกิด จะพรรณนาเป็นลำดับไป จึงปรากฏหัวข้อต่อไปนี้
หมวดที่ ๑ ปฏิสนธิจตุกกะ จำแนกการปฏิสนธิเป็น ๔ พวก ได้แก่ อบายปฏิสนธิ กามสุคติ ปฏิสนธิ รูปาวจรปฏิสนธิ และอรูปาวจรปฏิสนธิ
หมวดที่ ๒ ภูมิจตุกกะ จำแนกภูมิที่สัตว์เกิดออกเป็น ๔ ภูมิ ได้แก่ อปายภูมิ กามสุคติภูมิ รูปาวจรภูมิ และอรูปาวจรภูมิ
หมวดที่ ๓ กัมมจตุกกะจำแนกกรรมเป็น ๔ พวกโดยแบ่งเป็นกิจจจตุกกะ ปากทานจตุกกะ ปากกาลจตุกกะ และปากฐานจตุกกะ
หมวดที่ ๔ มรณุปัติจตุกกะ จำแนกความตายออกเป็น ๔ ประเภท ได้แก่ อายุกขยมรณะ กัมมักขยมรณะ อุภยักขยมรณะ และอุปัจเฉทกมรณะ
ข้อสังเกต การจำแนกจิตทั่วไป จำแนกโดยภูมิ ๔ คือ กามาวจรภูมิ รูปาวจรภูมิ อรูปาวจรภูมิ และโลกุตตรภูมิ เมื่อพูดถึงการปฏิสนธิ แบ่งเป็นภพ แบ่งได้ประเภท อย่างสูงสุดเพียง อรูปาวจรภพเท่านั้น ไม่มีโลกุตตรภพเพราะโลกุตตรภพ ไม่ใช่ชั้นของจิตที่จะปฏิสนธิ แต่เป็น นิพพุติ ดับ กามาวจรภูมิ แบ่งออกเป็นอปายภูมิและกามสุคติภูมิ เพราะทั้ง ๒ ภูมินี้ถึงจะจัดอยู่ในขั้นกามาวจร แต่การเสวยความสุขทุกข์ต่างกันมาก